Textbeispiele für schriftliche Ergänzungsprüfungen aus Latein (1995-1999)
Texte 1999-2000
Auswahl und Zusammenstellung der Texte von
J. Divjak R. Kurz C. Weidmann H. Wögerbauer
Inhaltsübersicht
21. 1. 1995 (A) - Claudius Quadrigarius fr. 12 Peter (nach Gellius 9, 11)
1. Marcus Valerius nobili genere editus Lucio Furio Appio Claudio consulibus fit tribunus militaris. 2. Atque in eo tempore copiae Gallorum ingentes agrum Pomptinum insederant, instruebanturque acies a consulibus de vi ac multitudine hostium satis agentibus. 3. Dux interea Gallorum vasta et ardua proceritate armisque auro praefulgentibus manu telum reciprocans incedebat perque contemptum et superbiam circumspiciens despiciensque omnia venire iubet et congredi, si quis pugnare secum ex omni Romano exercitu auderet. 4. Tum Valerius tribunus ceteris inter metum pudoremque haerentibus impetrat prius a consulibus, ut in Gallum tam immaniter arrogantem pugnare sese permitterent, et progreditur intrepide modesteque obviam; et congrediuntur et consistunt, et conserebantur iam manus. 5. Atque ibi vis quaedam divina fit: Corvus repente improvisus advolat et super galeam tribuni insistit atque inde in adversarii os atque oculos pugnare incipit; insiliebat, obturbabat et unguibus manum laniabat et prospectum alis arcebat atque ubi satis saevierat, revolabat in galeam tribuni. 6. Sic tribunus spectante utroque exercitu et sua virtute nixus et opera avis propugnatus ducem hostium ferocissimum vicit interfecitque atque ob hanc causam cognomen habuit Corvinus. 7. Id factum est annis quadringentis quinque post Romam conditam.
Lucius Furius und Appius Claudius waren die Konsuln den Jahres 349 v. Chr.
ager Pomptinus: das pomptinische Gebiet (Sumpfgebiet in Latium)
satis agere: besorgt sein
Zum Inhaltsverzeichnis.
3. 3. 1995 (A)
1. Quod ego vidi, narrabo: Advenientem nemo salutat; ubi diu clamaveris, tandem aliquis roganti, ubi sit stabulum, mota manu demonstrat. 2. Illic licet tibi equum tuum tractare - tuo more: nullus enim famulus manum admovet. 3. Si quid causeris, statim audis: "Si non placet, quaere aliud deversorium!" 4. Ubi consultum est equo, commigras in hypocaustum cum sarcinis et luto - id est unum omnibus commune.
5. Est et aqua parata, si libeat lavare manus; sed ita munda plerumque est, ut tibi postea alia quaerenda sit aqua, qua lavationem eam abluas.
6. Saepe in idem hypocaustum conveniunt octoginta aut nonaginta homines; atque mihi nihil videtur periculosius quam tam multos haurire eundem vaporem; 7. iam enim omitto ructus et ventris flatum; multi sunt, qui morbis occultis laborent, nec ullus morbus non habet suum contagium.
8. Quodsi quem conspexerint peregrinae gentis, in hunc intenti sunt omnes defixis oculis contemplantes, quasi novum genus adductum sit ex Africa; 9. adeo ut, postquam accubuerint, reflexo in tergum vultu continenter adspiciant nec dimoveant oculos cibi immemores.
10. Quodsi quis ex itinere lassus cupiat mox a cena petere lectum, iubetur exspectare, donec ceteri quoque eant cubitum; tum suus cuique nidus ostenditur.causor 1 klagen
hypocaustum, -i n.: (beheizbarer) Raum
ructus, -us m.: Rülpser
cubitum ire: sich niederlegen
Zum Inhaltsverzeichnis.
23. 6. 1995 (A)
1. Christophorus, cum per quandam solitudinem iret, vidit magnam multitudinem militum concurrere. 2. E quibus miles quidam ferus terribilisque veniebat ad eum et, quo iret, interrogavit. 3. Cui Christophorus respondit: "Quaero diabolum, ut ipsum dominum mihi sumam." 4. Cui ille: "Ego sum ille, quem quaeris." 5. Qua re gavisus Christophorus se ei in servitium perpetuum obligavit. 6. Cum in quadam via communi crucem erectam invenissent, diabolus cruce perspecta territus fugit et viam deserens Christophorum per asperam solitudinem duxit, e qua ipsum paulo post ad viam reduxit. 7. Christophorus miratus interrogavit illum, cur tanto timore affectus viam planam reliquisset et per tam asperam solitudinem isset. 8. Quod cum ille ei nequaquam indicare vellet, Christophorus dixit: "Nisi mihi hoc indicaveris, statim a te discedam." 9. Qua re compulsus diabolus respondit ei: "Homo quidam, qui dicitur Christus, in cruce fixus est; cuius crucis signum ubi vidi, plurimum pertimesco et territus fugio." 10. Cui Christophorus: "Ergo" inquit "ille Christus maior et potentior te est, cuius signum adeo metuis, ut salutem fuga petere velis. 11. Frustra igitur laboravi nec adhuc maximum mundi principem inveni. 12. Iam nunc valeas, quia te volo deserere et ipsum Christum inquirere."Zum Inhaltsverzeichnis.
6. 10. 1995 (A) - Nach Dares Phrygius, De excidio Troiae 24
Die handelnden Personen sind Priamus, der König der Trojaner, sein Sohn Hektor, Andromacha und der griechische Held Achilles.
1. At ubi tempus pugnae venit, Andromacha, uxor Hectoris, somnium tam infaustum vidit, ut timeret, ne Hector in pugnam procederet. 2. Cui cum somnium rettulisset, Hector muliebria verba despexit. 3. Andromacha maesta ad Priamum nuntium misit, ut virum eo die pugnare prohiberet. 4. Priamus alios duces Troianorum iussit arcessi, ut in pugnam prodirent. 5. Hector his rebus cognitis multum Andromacham increpans arma proferenda esse dixit nec ullo modo retineri potuit. 6. Maesta Andromacha solutis capillis filium parvulum ante pedes Hectoris proponens eum revocare non potuit. 7. Tunc planctu femineo oppidum concitavit et Priamo rettulit, quid in somno vidisset: 8. Hectorem tamen velle in pugnam prodire nec posse filio suo ad genua posito revocari. 9. Priamus omnes in pugnam prodire iussit, Hectorem retinere voluit. 10. Ille, cum tumultu belli audito animadvertisset Troianos sine se pugnare, prosiluit in pugnam. 11. Quem cum Achilles respexisset, animum in illum dirigebat, ut illi obviam veniret. 12. Considerabat enim Achilles, nisi Hectorem occidisset, plures de Graecorum numero eius dextera perituros esse. 13. Hector Achillis femur sauciavit, at Achilles dolore accepto magis eum persequi coepit nec destitit, donec eum occidit. 14. Quo interempto Troianos in fugam vertit et maxima caede eos usque ad portam fugavit.
Zum Inhaltsverzeichnis.
13. 10. 1995 (A)
1. Breviter initia Romani imperii perstringo, ne originem urbis, quae est caput totius orbis, silentio praetermittam. 2. Italiae cultores primi Aborigines fuerunt, quorum rex Saturnus tantae iustitiae fuisse dicitur, ut neque serviverit quisquam sub illo neque quicquam privatae rei habuerit, sed omnia communia et indivisa omnibus fuerint.
(Nach der Zerstörung Trojas war Äneas nach Italien gekommen und hatte Lavinium gegründet, sein Sohn Ascanius die Stadt Alba Longa, die einige Jahrhunderte die Hauptstadt blieb.)
3. Post multos deinde huius urbis reges ad postremum Numitor et Amulius regno potiti sunt. 4. Sed Amulius, cum vi Numitorem aetate potiorem oppressisset, filiam eius Rheam in perpetuam virginitatem, ne quis vindex regni ex gente Numitoris oriretur, demersit et sacerdotem fecit. 5. Quae paulo post duos pueros, incertum stupro an ex Marte conceptos, enixa est. 6. Quo cognito Amulius pueros exponi iubet et puellam vinculis onerat, ex quorum iniuria decessit. 7. Sed Fortuna origini Romanae prospiciens pueros lupae alendos obtulit, quae nutricem se infantibus praebuit. 8. Quam rem Faustulus pastor animadvertit subtractosque ferae inter greges pecorum agresti vita nutrivit. 9. Nomina pueris alteri Remo, alteri Romulo fuerunt, a quibus adulescentibus postea urbs Romana condita est. 10. Finitimis populis armis subiectis primo Italiae et mox orbis imperium quaesitum est.
Aborigines,-um m.: Aborigines (Ureinwohner Italiens)
urbis: gemeint ist die Stadt Alba Longa
Rhea: Tochter Numitors
Faustulus Faustulus, Hirte, Ziehvater von Romulus und Remus
Zum Inhaltsverzeichnis.
19. 1. 1996 (A)
1. A nefariis hominibus fallacia et adulatio solent libenter audiri, honestas autem et veritas reprobari; de qua re instruit nos haec fabula:
2. Duo homines, alter fallax et alter verax, venerunt in regnum simiorum. 3. Tum is simius, qui se primum inter ceteros constituerat, eos teneri iussit: volebat cognoscere, quid de se dicerent. 4. Omnes igitur simios ordine longo dextra laevaque ante se stare et sibi sedile ex adverso parari iussit: ut aliquando viderat imperatores facere, ita, ut ante se starent, praecepit. 5. Inde hominibus adductis ille princeps simiorum interrogavit: "Quid sum ego?" 6. Fallax respondit: "Tu es imperator." 7. Et iterum interrogavit: "Et quos ante me stare vides, quid sunt?" 8. Tum fallax respondit: "Hi sunt duces comitesque tui." 9. Ergo, quia adulatus erat omnesque simios fefellerat, praemium ei datum est. 10. Tum simius, qui se imperatorem dici volebat, veracem hominem interrogavit: "Dic, quid sum ego et quid, quos ante me stare vides?" 11. At ille, qui veritatem amabat et verum loqui consueverat: "Tu simius es", inquit, "et hi omnes simii sunt similes tui." 12. Statim dentibus et unguibus lacerari iubetur.
simius, -i, m. Affe
Zum Inhaltsverzeichnis.
1. 3. 1996 (A)
1. De origine urbis Romae in libris pontificum traditum est Herculem, Iovis filium, cum gregem boum ageret, forte in ea loca venisse et prope fluvium Tiberim sedem constituisse, ut pecora ex longo itinere reficerentur. 2. Quae cum in valle, ubi nunc est Circus Maximus, pascerentur, custodia neglecta est, quod nemo credebat aliquem Herculis boves violare posse. 3. Sed latro quidam, qui viribus et magnitudine ceteris hominibus praestitit atque eam regionem perterruit, octo boves in speluncam ita abstraxit, ut eos caudis traheret. 4. Ita ex vestigiis cognosci non potuit, quo boves ducti essent. 5. Tum Hercules vicinis regionibus scrutatis desperavit se umquam boves subreptos inventurum esse et his finibus excedere constituit. 6. Qui, cum postero die reliquum armentum casu quodam praeter eandem speluncam, ubi boves latebant, ageret, boves abductos invenit. 7. Sed boves in spelunca inclusi admugiverant, cum praetereuntes audirent. 8. Ita furtum detectum et latro a Hercule interfectus est. 9. Tum rex eius regionis nomine Euander ea re comperta Herculi obviam iit, ut ei gratias ageret, quod fines suos tanto malo liberavisset.
admugio 4 brüllen
Zum Inhaltsverzeichnis.
1. 3. 1996 (B)
1. Cum Romulus ac Remus inter se de condenda urbe tractarent, in qua ipsi pariter regnarent, Romulus locum designavit, ubi urbs conderetur. 2. Quem locum in monte Palatino situm Romam appellari voluit. 3. Interdum Remus in alio colle, qui a Palatio quinque milibus aberat, urbem novam condere in animo habuit, quam urbem ex suo nomine Remuriam appellare intendit. 4. Quae contentio inter eos non finita esset, nisi iis placuisset disceptatores eius controversiae deos adhibere. 5. Hoc pactum est: Utri eorum secunda auspicia obvenissent, hic urbem conderet eamque ex suo nomine nuncuparet.
6. Cum Romulus in Palatio, Remus in Aventino monte auspicarentur, sex vultures pariter volantes a sinistra a Remo prius visi sunt. 7. Statim nuntios ad Romulum misit, qui ei nuntiarent sibi iam auspicia data esse. 8. Cumque ad eum Romulus venisset quaesivissetque, quaenam illa auspicia fuissent dixissetque sibi sex vultures simul apparuisse, Romulus dixit: "At ego iam tibi duodecim vultures demonstrabo." 9. Postquam repente duodecim vultures apparuerunt fulgure caeli subsecuto, Remus se regno fraudatum esse intellexit.
disceptator, -oris m.: Schiedsrichter
Zum Inhaltsverzeichnis.
14. 6. 1996 (A) - Nach Liutprand Cremonensis, Antapodosis 1, 11
1. Mos erat in urbe quadam, ut noctu milites ad singulas portas ponerentur, qui urbem custodirent. 2. Si quis post crepusculum a custodibus offendebatur, in carcere servandus erat. 3. Rex huius urbis solus post crepusculum ad primam custodiam pervenit, ut fidem custodum exploraret. 4. Quem cum vigiles comprehendissent, interrogaverunt, quis esset quove pergeret. 5. Ille autem se lupanar petere dixit et, cum custodes caedere eum coepissent, magnam se pecuniam daturum esse promisit, si se dimisissent. 6. Statim vigiles pecunia accepta regem abire permiserunt. 7. Qui cum ad secundam custodiam venisset, maiorem pecuniam pollicitus similiter dimissus est. 8. A tertia vero captus et maxima pecunia promissa tamen graviter vinculis strictus et in carcere detentus est. 9. Tunc ad custodem "Novistine" inquit "regem tuum?" 10. Ille autem respondit: "Quomodo noscere possim, quem numquam vidi?" 11. Cum ille se regem ipsum esse dixisset, custos non vera esse, quae dixerat, putavit et: "Egone" inquit "talem hominem regem credam?" 12. Ille autem: "Ut" inquit "vera esse noscas, quae dico, cras mecum ad regiam veni! 13. Si me istic non ut regem salutari conspexeris, occide me!" 14. Postero die, cum in regia ut rex salutatus esset, fidelem militem maxima pecunia donavit.
quove = vel quo
Zum Inhaltsverzeichnis.
21. 6. 1996 (A)
1. Senex cum adulescentulo filio asello sine onere praecedente ad mercatum proficiscebatur, ut eum venderet. 2. Homines quidam in agris operas facientes senem culpaverunt, quod asellum nihil ferentem neque pater neque filius ascendisset, cum alter senectute, alter aetate tenera vehiculo egeret. 3. Tum senex adulescentem asino imposuit, cum ipse pedibus iter faceret. 4. Alii hoc conspicientes stultitiam senis increpaverunt, quod ipse aetate confectus pedibus asellum sequeretur. 5. Mutato consilio atque adulescente deposito ipse asinum ascendit.6. Paulum vero progressus audivit alios se culpantes, quod parvulum filium tamquam servum post se traheret, cum ipse asello insideret. 7. His verbis permotus etiam filium asino superimposuit. 8. Hoc pacto iter secutus ab aliis verbis castigatus est, quod nullam curam sui aselli tamquam alieni haberet, qui minime aptus ad tantum onus esset. 9. Nunc senex tot variis sententiis perturbatus asellum pedibus iunctis ligavit atque baculo suspensum suo filiique collo superimposuit eumque ad mercatum deferre perrexit.
10. Omnibus stultitiam amborum, maxime vero patris, increpantibus ille indignatus asinum ligatum in flumen deiecit atque ita domum rediit.
baculum, -i n. Stock
Zum Inhaltsverzeichnis.
21. 6. 1996 (B)
1. Petrus, amicus meus, olim mihi narravit fabulam ridiculosam et versutia muliebri dignam:
2. Is rem habebat cum femina nupta agricolae haud multum prudenti, qui saepius foris in agro ob pecuniam debitam pernoctabat. 3. Cum aliquando amicus intravisset ad mulierem, vir insperatus rediit in crepusculo. 4. Tum subito illa collocato sub lecto adultero in maritum versa graviter illum increpavit, quod redisset, et: 5. "Modo," inquit, "praetoris satellites ad te capiendum universam domum perscrutati sunt, ut te abriperent ad carcerem; cum dicerem te foris dormire solere, abierunt minantes se paulo post reversuros." 6. Homo perterritus abeundi modum quaerebat, sed iam portae oppidi clausae erant.7. Tum mulier: "Quid agis, infelix? Si caperis, actum est." 8. Cum ille uxoris consilium tremens quaereret, illa ad dolum prompta: 9. "Ascende," inquit, "ad hoc columbarium; manebis ibi hac nocte, ego ostium claudam et scalas removebo, ne quis te ibi esse suspicari possit." 10. Ille uxoris consilio paruit; amicus et femina in lectum profecti ea nocte Veneri operam dederunt, vir inter stercora et columbas se abscondidit.
satelles, -itis m.: Wächter, Soldat
columbarium, -i n.: Taubenschlag
Zum Inhaltsverzeichnis.
4. 10. 1996 (A) - Nach Eutropius, brev. 2, 11, 1-12, 3
1. Tarentinis, qui iam in ultima Italia sunt, bellum indictum est, quia legatis Romanorum iniuriam fecissent. 2. Hi a Pyrrho, Epiri rege, contra Romanos auxilium petiverunt, qui ex genere Achillis originem trahebat. 3. Is brevi ad Italiam venit. 4. Tum primum Romani cum transmarino hoste dimicaverunt. 5. Missus est contra eum consul P. Valerius Laevinus. 6. Qui cum exploratores Pyrrhi cepisset, iussit eos per castra duci tumque dimitti, ut renuntiarent Pyrrho, quaecumque a Romanis agerentur. 7. Commissa deinde apud Heracleam pugna cum iam Pyrrhus fugeret, elephantorum auxilio vicit, quos incognitos Romani expaverunt. 8. Sed nox proelio finem dedit. 9. Laevinus tamen per noctem fugit, Pyrrhus mille octingentos Romanos cepit et eos summo honore tractavit, occisos sepelivit. 10. Cum eos adverso vulnere et truci vultu etiam mortuos iacere vidisset, manus ad caelum tulisse dicitur cum hac voce: se totius orbis dominum esse potuisse, si tales sibi milites contigissent.
11. Postea Pyrrhus coniunctis sibi nonnullis Italiae gentibus Romam perrexit, ubi omnia ferro ignique vastavit; deinde ad Praeneste venit. 12. Denique cum exercitum, qui eum cum consule sequebatur, metueret, in Campaniam se recepit.
Tarentini, -orum m: Einwohner von Tarent
Pyrrhus, -i m. Pyrrhus, König von Epirus (Pyrrhussieg)
Heraclea, -ae f. Heraclea, Stadt in der Nähe von Tarent
adversus 3 "an der Vorderseite des Körpers" (läßt auf Tapferkeit im Nahkampf schließen)
Zum Inhaltsverzeichnis.
11. 10. 1996 (A)
1. Ulyxes, cum naufragio facto sociis amissis in mari erraret, enatavit in insulam Ogygiam. 2. Ibi nympha Calypso, quae specie eius amore capta erat, eum annum retinuit neque a se dimittere voluit. 3. Denique Mercurius Iovis iussu nymphae nuntiavit, ut eum in patriam suam dimitteret. 4. Quae postquam rate facta eum omnibus rebus ornatum dimisit, Neptunus ratem fluctibus disiecit, quod Ulyxes Polyphemum, filium eius, oculo unico privaverat. 5. Ubi cum fluctibus iactaretur, dea adiuvante in insulam Phaeacum venit nudusque ex arborum foliis se texit, ubi Nausicaa, regis filia, vestem ad flumen lavandam tulit. 6. Cum Ulyxes ab illa detectus esset, petivit, ut sibi opem ferret. 7. Illa misericordia mota eum vestibus operuit et ad patrem suum, regem Phaeacum, adduxit, qui eum liberaliter hospitio accepit. 8. Eum donis decoratum in patriam dimisit, quo post vicesimum annum solus sociis amissis venit. 9. Cum ignotus domum suam attigisset, procos, qui uxorem suam Penelopem in coniugium petebant, vidit seque mendicum esse simulavit. 10. Sed nutrix ipsius, dum ei pedes lavat, ex cicatrice eum recognovit. 11. Postea procos Minerva adiutrice cum Telemacho filio et duobus servis sagittis interfecit.
Ulyxes, -is: Odysseus, griechischer Held im troj. Krieg, Mann der Penelope
Calypso: Nymphe auf der Insel Ogygia, die sich in Odysseus verliebt und ihn zurückhält
Polyphemus, -i: Polyphem, Zyklop mit einem Auge, Sohn des Neptun/Poseidon
Phaeaces,-um: Phäaken, besonders gastfreundliches Volk, das den Odysseus aufnimmt
Zum Inhaltsverzeichnis. Übersetzung
24. 1. 1997 (A) - Nach Nepos, Alcibiades 3, 1- 4, 6
Das beschriebene Ereignis findet vor dem Hintergrund des Peloponnesischen Krieges (431 - 404 v.Chr.) statt, in dem die rivalisierenden griechischen Städte Athen und Sparta (= Lacedaemon) aufeinandertrafen. Der Versuch, Verbündete zu gewinnen, blieb nicht auf Griechenland allein beschränkt. Eine der schillerndsten und umstrittensten Persönlichkeiten war der Athener Alkibiades.
Syracusae, -arum Syrakus (Stadt in Sizilien)
Syracusani, -orum: Bewohner von Syrakus
Hermae, -arum m.: Hermessäulen (Statuen, die den Kopf des Gottes Hermes tragen)
convenire: zutreffen
aliquem capitis damnare: jemanden zum Tode verurteilen
Zum Inhaltsverzeichnis.
7. 3. 1997 (A)
Der österreichische Weltreisende Fernberger von Eggenberg gelangt im Jahr 1589 mit einem portugiesischem Schiff nach Indien. In Nagapattinam beobachtet er eine Witwenverbrennung und notiert folgende Zeilen in seinem lateinischen Reisejournal:
1. Est consuetudo huic genti terribilis, ut mortuo marito uxor viva cum ipso cremetur. 2. Ornata auro et gemmis in lectica cum cantibus per civitatem circumducitur comitata parentibus, amicis et multo populo. 3. Ubi extra civitatem ad locum destinatum huic tragoediae ventum est, ab una parte turba stat, vidua ipsa seiuncta cum duabus vel tribus mulieribus propinquis ad flumen lavatum it, quo peccata omnia abluit. 4. Panno flavo se involvit, inde cantans rogum petit. 5. Abiecto ab se panno oleis odoriferis totum corpus ungit aniculis velum ante tenentibus, ne nuda conspiciatur. 6. Quo peracto subito rogus incenditur et illa dicens se cum caro suo marito dormituram esse rogum insilit proicientibus amicis ligna super eam, ut, antequam flamma ipsam necet, a percussibus lignorum moriatur. 7. Confestim autem musica in tantum fletum inque tam lamentabiles voces convertitur, ut vere tragoediam aliquam actam esse cognoscere possis. 8. Hunc morem antiquitus ea de causa institutum dicunt, quod mulieres eius terrae maritos quavis levi de causa veneno necaverint. 9. Ideo haec lex, ut mortuo marito necessario mors uxoris sequeretur, sancta est. 10. Quo effectum est, ut nunc salus viri mulieribus aeque, immo magis quam propria curae sit.
ventum: P.P.P.
lavatum: um zu baden
a: durch
sanctum: P.P.P.
curae esse: am Herzen liegen
Zum Inhaltsverzeichnis.
13. 6. 1997 (B)
Eine Geschichte aus den Gesta Romanorum, die in etwas anderer Form bekannter ist.
1. Erat imperator quidam, in cuius imperio erant duo latrones, qui iure iurando sanxerunt, ut nullus alterum in necessitate dimitteret, sed alter alteri auxilio veniret. 2. Multis furtis atque homicidiis confectis accidit semel, ut unus altero absente in furto captus esset. 3. Quod cum socius eius audivisset sciens amico suo rem familiarem esse disponendam, ad iudicem perrexit. 4. A quo cum intromissus esset, petivit, ut amicum ex carcere dimitteret, ut de uxore et familia disponere posset. 5. Deinde addidit se pro amico in vinculis remanere velle, donec ille revenisset.6. Iudex respondit: "Si amicum tuum dimisero et ille indicta die non in carcerem redierit, quid tunc facies?" 7. At ille dixit: "Quod si non venerit, pro eo moriar." 8. Iudex petitione audita eum in vinculis habuit, quousque amicus ipse redisset.9. Tunc alter domum recessit, de uxore, prole familiaque omnia ordinavit, sed cum dies iudicii adesset, imbribus obortis non ad tempus revenit. 10. Iudex vero, qui eum rediturum esse non crediderat, alterum ad mortem duci iussit. 11. Denique amicus accurrit, ut amicum liberaret. 12. Iudex vero, qui fidelitatem amicorum admiratus est, ambos remisit.
Zum Inhaltsverzeichnis.
20. 6. 1997 (A) - Nach Hygin, fab. 84
Die Sage berichtet von einem Wagenrennen, in dem ein hoher Einsatz auf dem Spiel steht. (Für das Verständnis der Stelle wichtig ist die Tatsache, daß die Räder des Wagens mit Nägeln bzw. Pflöcken an der Achse befestigt sind.)
1. Oenomaus rex ex uxore sua procreavit Hippodamiam, virginem eximia forma. 2. Quam ideo nulli dabat in coniugium, quod ab Apolline responsum audiverat, ut mortem a genero caveret. 3. Itaque cum complures eam peterent in coniugium, rex certamen constituit et dixit se filiam et regnum ei daturum esse, qui secum quadrigis certaret victorque exisset. 4. (Equos enim aquilone velociores habuit.) 5. Eum autem, qui vinceretur, interficiendum esse. 6. Multis procis interfectis novissime Pelops ad eum venit, ut Hippodamiam in matrimonium duceret. 7. Sed cum capita humana super valvas fixa vidisset, regis crudelitatem timuit et paenitere eum coepit. 8. Itaque Myrtilo, aurigae eius, persuasit, ut sibi adesset regique fraudem faceret, regnumque ei dimidium pollicitus est, si se adiuvaret. 9. Fide data Myrtilus currum iunxit et clavos in rotae axem non coniecit, ut currus facile disiceretur; 10. itaque equis incitatis et quadrigis certantibus currus regis ita disiectus est, ut ipse moreretur. 11. Cum Pelops ex eo certamine cum Hippodamia et Myrtilo victor domum rediret, aurigae fidem conservare noluit eumque in mare praecipitari iussit. 12. A quo pelagus Myrtoum appellatum est.
Zum Inhaltsverzeichnis.
6. 3. 1998 (B) - Sulpicius Severus, Vita S. Martini 16, 2-8
Der christliche Heilige Martin heilt auf einer Reise ein krankes Mädchen.
1. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ut iam per multum tempus membra movere non posset. 2. Tristes ad funeris exspectationem adstabant propinqui, cum subito ad civitatem illam Martinum venisse nuntiatur. 3. Quod ubi puellae pater comperit, cucurrit, ut Martinum pro filia sua rogaret. 4. Et forte Martinus iam ecclesiam erat ingressus. 5. Ibi inspectante populo multisque aliis praesentibus episcopis eiulans senex genua eius amplectitur dicens: "Filia mea moritur misero genere languoris, et, quod ipsa morte est crudelius, solo spiritu vivit. 6. Rogo, ut eam adeas atque benedicas. 7. Confido enim te eam sanare posse." 8. Qua ille voce confusus obstipuit et refugit dicens se hoc non posse; non esse se dignum, per quem deus hoc miraculum ostenderet. 9. Perstabat vehementius flens pater et orabat, ut filiam visitaret. 10. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit Martinus ad domum puellae. 11. Ingens turba pro foribus exspectabat, quidnam esset facturus. 12. Ac primum oravit, deinde aegram intuens dari sibi oleum iussit; quod cum benedixisset, in os puellae infundit, statimque vox reddita est. 13. Tunc paulatim singula membra coeperunt vivescere, donec firmatis gressibus populo teste surrexit.
Treveri, -orum: Trier (Stadt in Deutschland)
ad: (hier:)in
ecclesia, -ae f: Kirche
episcopus, -i m: Bischof
benedico: segnen
Zum Inhaltsverzeichnis.
12. 6. 1998 (B)
1. Summo acumine Iunius Brutus fuisse videtur, de quo haec tradita sunt: 2. Cum a rege Tarquinio, avunculo suo, magnam partem nobilitatis interfectam esse vidisset, simulavit se obtunsi cordis esse. 3. Nam inter eos, quos rex necandos curaverat, etiam frater eius erat, qui summi ingenii fuerat. 4. Qua fallacia virtutes suas tegere potuit. 5. Aliquando cum Tarquinii filiis, qui ad Apollinem cum muneribus et sacrificiis missi erant, Delphos profectus est et clam aurum in baculo inclusum deo dono dedit; 6. timebat enim, ne sibi periculo esset hunc deum aperta liberalitate venerari. 7. Iuvenes vero peractis patris mandatis oraculum Apollinis consuluerunt, quis ex iis Romae regnaturus esset. 8. Pythia responsum dedit summam potestatem urbis penes eum futuram esse, qui ante omnes matri osculum dedisset. 9. Tum Brutus fingens se prolapsum esse se in terram iecit eamque - quam matrem omnium existimaret - osculatus est. 10. Quod osculum matri terrae tam astute datum urbi libertatem, Bruto vero primum locum in fastis - id est consulatum - tribuit.
obtunsi cordis esse: einfältig sein
penes eum: bei diesem
astute: schlau
fasti, -orum: Konsullisten
Zum Inhaltsverzeichnis.
2. 10. 1998 (A) - Nach Iohannes de Saxonia, 1407
1. Quidam homo nimis decoram habebat uxorem et erat zelans super eam. 2. Cum in quandam civitatem ire voluisset, prae nimio zelo, quem habebat in coniugem, emit picam et posuit in cubili suo. 3. Cui dixit: "Aspice et omnia, quae gesta fuerint, mihi, cum venero, narra!" 4. Mulier, quae nesciebat avem illam se accusaturam esse, vocavit amicum suum concubuitque cum eo. 5. Maritus autem, cum revertisset, clam picam interrogavit; quae statim omnia visa rettulit. 6. Iratus igitur dominus graviter uxorem puniri iussit. 7. Mulier vero ancillae suae: "Cur" inquit "turbavisti me dicendo facinora mea?" 8. Ancilla respondit: "Non, domina, hoc absit! Non ego feci talia, sed pica omnia dixit domino nostro." 9. Postera nocte, cum vir iterum longius afuisset, mulier cum ancilla consilium picae fallendae iniit. 10. Aqua et igne et strepitu effecerunt, ut pica tempestatem ortam esse crederet. 11. Mane viro interrogante: "Vidistine aliquid?" pica respondit: "Domine, quid potui videre? Tota nocte fuerunt tonitrua et coruscationes et pluviae." 12. Dixit homo miratus: "Ubi fuit tempestas? Quomodo hoc mentiris, sic mentita es de uxore mea." 13. Quo dicto picam occidit mulierique dedit dona et in gratiam cum ea rediit.
zelans, -ntis: eifersüchtig
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
9. 10. 1998 (A)
1. Rex quidam habuit fabulatorem, quem singulis noctibus quinque sibi narrare fabulas iussit. 2. Contigit tandem una nocte, ut rex, qui curis sollicitus minime potuit dormire, fabulas plures solito audire vellet. 3. Cum ille tres fabulas, sed parvas enarravisset, rex etiam plures quaesivit. 4. Illo recusante rex dixit: "Plurimas iam narravisti, sed brevissimas; vellem vero te aliquam rem narrare, quae multis producatur verbis, deinde tibi dormire permittam." 5. Fabulator his precibus concessit atque narrare coepit: 6. "Erat rusticus quidam, qui mille solidos habuit. Itaque in civitatem est profectus, ut multas oves compararet. 7. Eo redeunte accidit, ut magna inundatio fieret, ut fluvius nullo modo transiri posset. 8. Qua re perspecta sollicitus abiit, cum quaereret, quo modo oves traducere posset. 9. Denique cum exiguam naviculam invenisset, necessitate coactus duas oves imposuit atque traduxit."
10. His dictis cum fabulator obdormivisset, rex eum excitavit eumque exhortatus est, ut fabulam finiret. 11. Ad haec fabulator dixit: "Fluctus ille magnus est, navicula autem parva et grex ovium innumerabilis. 12. Permitte ergo supra dicto rustico, ut oves transferret, et quam narrare coepi fabulam ad finem perducam."
fabulator, -oris m. - Märchenerzähler, Erzähler
plures solito - mehr als gewöhnlich
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
9. 10. 1998 (B)
1. In ecclesia fuit quondam scholaris quidam. 2. Qui cum aliquando versus ex materia a magistro data componere non posset et tristis sederet, diabolus in forma hominis supervenit. 3. Illi roganti: "Quid est puer? Cur hic tristis sedes?" respondit scholaris: 4. "Magistrum meum timeo, quod versus componere non possum de themate, quod ab eo recepi." 5. Diabolus vero astutia commotus eum rogavit: "Visne mihi servire, si ego tibi versus composuero, qui omnibus admirationi erunt?" 6. Hic vero, qui non intellexerat eum diabolum esse, respondit: 7. "Paratus sum facere, quidquid iusseris, dummodo illos versus habeam et verbera vitem, quae magister nobis daturus est." 8. Tum diabolus versibus dictatis abiit.
9. Cum scholaris hos versus magistro suo dedisset, hic excellentiam versuum miratus obstipuit et "Dic mihi," ait, "quis tibi hos versus dictavit?" 10. Primum puer respondit: "Ego, magister." 11. Magistro vero non credente et interrogationem saepius repetente, puer tandem omnia confessus est. 12. Tum magister ei dixit: "Fili, ille versificator, a quo ita adiutus es, certe fuit diabolus. Carissime, cave semper illum seductorem eiusque opera." 13. Deinde scholaris diabolum eiusque opera reliquit.
scholaris, -is m. - Scholar, Schüler
thema, -atis n. - Thema
versificator, -oris m. - Reimeschmied, Dichter
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
18. 6. 1999 (A) (aus den Gesta Romanorum)
1. Iuvenis quidam a piratis captus erat, qui scripsit patri suo, ut se redimeret. 2. Sed pater eum redimere noluit, quod iuvenis diu in carcere erat maceratus. 3. Cum duci piratarum pulchra filia esset, ea saepius incarceratum visitabat eumque consolabatur. 4. Accidit quodam die, quod, cum puella eum visitaret, iuvenis ei dixit: "O bona puella, utinam velles pro mea liberatione laborare!" 5. Quae respondit: "Quomodo potero hoc facere! 6. Pater tuus non vult te redimere, ego vero, cum sim tibi extranea, quomodo possem hoc cogitare! 7. Et si te liberarem, offensionem patris mei incurrerem, quia tuam redemptionem perderet. 8. Verumtamen mihi unum concede, et liberabo te." 9. Ait ille: "Pete a me, quid tibi placuerit! Si fieri poterit, ego concedam." 10. At illa: "Nihil aliud peto, nisi ut me in uxorem ducas tempore opportuno." 11. Qui respondit: "Hoc tibi firmiter promitto."
12. Statim puella patre ignorante ipsum liberavit et cum eo in patriam eius fugit. 13. Cum vero ad patrem venissent, ille de filii adventu primum gavisus est, sed cum de matrimonio certior factus esset, ira commotus filium exheredare voluit, sed argumentis puellae convictus denique concessit, ut filius eam duceret.
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
18. 6. 1999 (B) (aus den Gesta Romanorum)
1. Cum pater quidam dives filium a piratis captum redimere nollet, ille a filia ducis piratarum adiutus evadere potuit. 2. Nam ille ei matrimonium promiserat, ut se liberaret. 3. Postquam ambo ad patrem iuvenis venerunt, pater primum de filii adventu gavisus est, sed cum eum puellam ducturum esse audivisset, eum exheredare voluit. 4. Sed filius dixit: "Pater, quid facis ? Quando captus eram in manu inimici, tibi pro mea redemptione scripsi, et noluisti me redimere. 5. Ipsam vero, quod me non tantum a carcere, sed a periculo mortis liberavit, in matrimonium ducere volo." 6. Sed pater ei respondit: "Ne confisus sis ei puellae, quod patrem proprium decepit, cum te ipso ignorante liberaret." 7. Sed puella argumentis patris auditis dixit: "Quod me patrem meum decepisse dicis, non est verum. 8. Ille decipitur, qui in aliquo bono deminuitur. 9. Sed pater meus tam locuples est, ut alicuius auxilio non indigeat. 10. Ergo sola pietas me movebat, ut ipsum liberarem."
11. Pater hoc audiens non ulterius arguere potuit. 12. Qui cum consensisset, filius cum magna festivitate eam in uxorem duxit et in pace vitam finivit.
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
25. 6. 1999 (A) Athanasius Kircher, Musurgia universalis, lib. IX, pars III cap. 3 (p. II 232 f.)
Der deutsche Jesuit und Universalgelehrte Athanasius Kircher erwähnt in seiner "Musurgia universalis" (einem 1650 gedruckten musiktheoretischen Traktat) ein prominentes Beispiel
1. Mirum quidquam accidit in oppido Germaniae. 2. Historia ita se habet: Incolae huius oppidi ingenti murium multitudine infestabantur. 3. Cum malum adeo cresceret, ut nihil fere inveniretur, quod non esset corrosum, repente vir quidam antehac invisitatus comparuit. 4. Qui pollicitus est se omnes mures sublaturum esse, dummodo de certa pecuniae summa cum eo paciscerentur. 5. Dictum, factum. 6. Promissa mercede vir ex pera, qua cinctus erat, fistulam extraxit. 7. Simulac insonuit, ecce ingens multitudo murium ex omnibus domorum angulis prorumpentium insolitum illum sonum usque ad flumen sequitur. 8. Ibi omnes submerguntur. 9. Vir peracto incantamento poscit mercedem pactam. 10. At cum cives de summa promissa tergiversarentur, illos minacibus verbis increpuit, nisi mercedem darent, futurum esse, ut aliam exigeret mercedem multo graviorem. 11. Minae cum risu exceptae sunt. 12. Postero vero die circa meridiem denuo vir comparuit habitu venatoris, vultu terribili. 13. Simulac fistulam insonuit, ecce omnes pueri totius oppidi prodigiosum sonum secuti sunt. 14. Est autem extra oppidum in monte quaedam caverna: in hanc secum omnes pueros duxit venator. 15. Atque nullus umquam puerorum comparuit nec umquam rescitum est deinde, quid cum pueris actum sit.
mus, muris m. (hier:) Ratte
incantamentum, -i n.: Beschwörung, Zaubergesang
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.
25. 6. 1999 (B) - Athanasius Kircher, Musurgia universalis, lib. IX, pars II cap. 3 (p. II 216 f.)
Der deutsche Jesuit und Universalgelehrte Athanasius Kircher erwähnt in seiner "Musurgia universalis" (einem 1650 gedruckten musiktheoretischen Traktat) ein prominentes Beispiel
1. Rex quidam multorum artificum industria delectabatur. 2. Quondam aderat inter alios citharista quidam, qui dixit: "Eam peritiam artis teneo, ut homines in quoslibet affectus vocare possim. 3. Ex tristibus hominibus laetos, ex laetis tristes, ex indignantibus placatos, ex placatis indignantes et usque ad furorem insanientes facere possum." 4. Atque his verbis regem faciebat cupidiorem experiendi. 5. Iamque paenitebat artificem suae iactantiae, quia ista in rege experiri non sine periculo esse putabat. 6. Itaque orabat circumstantes, ut regem ab eo desiderio revocarent; sed nihil egit. 7. Ubi vidit se non evasurum esse, iussit exportari arma omnia. 8. Deinde curavit, ut extra sonum citharae consistant nonnulli, qui possint ad se vocari. 9. Omnibus iam rite instructis citharam insonuit. 10. Primum gravi tono maerorem quendam audientibus ingerebat, deinde eos in laetitiam vertit, ut paene saltarent. 11. Tum indignationem quandam concitabat. 12. Quae ubi invaluit, furere rex coepit. 13. Mox citharista signum dedit latentibus, ut introirent regemque iam saevientem continerent. 14. At tantum fuit robur viri, ut pugno quosdam exanimaret. 15. Sed cum iam se recepisset, vehementer indoluit saevisse se in eos, quos ante habuit fidissimos.
citharista, -ae m.: Leierspieler, "Gitarrist"
iactantia, -ae f.: Prahlerei
se recipere: sich fangen, zur Besinnung kommen
Übersetzung. Zum Inhaltsverzeichnis.